Początki turystyki kolarskiej w Polsce.

W odległych czasach na ulicach królowały głównie karety, wozy i bryczki. Początkowo mało kto miał rower. Obecnie trudno sobie pewnie niektórym wyobrazić takie czasy. Chociaż trudno powiedzieć, kiedy dokładnie powstał rower, niektóre informacje sięgają czasów starożytnych, nawet ponad tysiąc lat przed naszą erą. Wiadomo jednak, że nim rower pojawił się w takiej postaci, w jakiej znamy go obecnie, odbył długą drogę rozwojową. Początkowo jazda na rowerze miała charakter bardziej sportowy i ekskluzywny. Nie istniał podział na rowerzystów sportowych i turystów, czy osoby używające go jako środka lokomocji -z resztą to ostatnie raczej nie wchodziło w grę, początkowo mało kto posiadał taki pojazd. Pierwsi cykliści pojawili się prawdopodobnie na ziemiach polskich w XIX wieku.

Co ciekawe na początku na osobę poruszającą się rowerem mówiono właśnie cyklista, słowo zostało zapożyczone z języka francuskiego cycliste, widoczny jest również ślad późnołacińskiego rzeczownika cyclus „okrąg” oraz greckiego kuklos „krąg, okrąg”. Natomiast na rower mówiono cycle, lub też cykl powstałego w wyniku skrócenia słowa bicycle „bicykl” lub tricycle „trycykl” więc był np. jeździec na cyklu. Stan ten trwał od połowy XIX wieku, do blisko połowy XX wieku. Zdarzało się, że w tamtym okresie na rowery mówiono potocznie koło, była to spolszczona nazwa cycle. Od słowa koło, wywodziła się nazwa kolarz -w odniesieniu do osoby poruszającej się takim pojazdem. Kluczową rolę w historii odegrał John Kemp Starley, który w 1885 opracował pierwowzór roweru współczesnego o nazwie „Rover”, nazwa pochodzi od słowa „rove” (wędrować, wałęsać, włóczyć się). Prawdopodobnie też od tej nazwy wzięła się obecna nazwa rower, której w Polsce zaczęto używać dopiero po wojnie. Nazewnictwo to jest dosyć istotne, gdyż wyjaśnia to wiele kwestii, które tu poruszę.

Znaczący był w Polsce rok 1886, wtedy właśnie powstało Warszawskie Towarzystwo Cyklistów (WTC), założone m.in. przez Edwarda hr. Chrapkowskiego, który wyszedł z propozycją jego utworzenia konkretnie 6 kwietnia. Było to jedno z pierwszych tego typu towarzystw, bardziej klubem sportowym, powstawały wtedy też inne koła, m.in. gimnastyczne, strzeleckie, szermiercze. Dostęp nowych osób do WTC był ograniczony przez skomplikowany system przyjmowania i wysokie składki członkowskie, dlatego też władze klubu wywodziły się ze środowisk arystokratycznych. W towarzystwie była głównie elita, członkowie co najmniej klasy średniej. Znajdowali się w klubie m.in. Henryk Sienkiewicz i Aleksander Głowacki (Bolesław Prus). Członków tej organizacji nazywano sprężystymi nie tylko ze względu na sprawność fizyczną, ale też jako aktywistów społecznych. Pierwszy budynek towarzystwa został otwarty 11 grudnia 1887 r. przy ulicy Marszałkowskiej 57. Natomiast od 1892 towarzystwo posiadało na Dynasach obiekt klubowy przy ul. Oboźnej 1/3 wraz z torem kolarskim. Wacław Gąsiorowski gospodarz WTC, podstępem zalegalizował sztandar Towarzystwa w dniu 31 sierpnia 1897 r. przez Cara Mikołaja II. Niektóre źródła podają również, iż do towarzystwa należała także Maria Skłodowska-Curie, jednak bardziej prawdopodobne wydaje się, że ona po prostu polubiła taki środek lokomocji i nawet w podróż poślubną wybrała się właśnie rowerem. Historyczne wydarzenie w dziejach polskiego kolarstwa było 26 i 27 lipca 1924 roku, wtedy to reprezentacyjna drużyna torowa wywalczyła na olimpiadzie w Paryżu, pierwszy w naszych dziejach medal olimpijski (srebrny). W każdym razie z inicjatywy WTC i Przeglądu Sportowego zorganizowany został w 1928 roku Bieg Dookoła Polski wzorowany na Tour de France i będący protoplastą znanego Tour de Pologne. W 1929 roku powstała Państwowa Wytwórnia Uzbrojenia w Warszawie, która w fabryce w Radomiu podjęła się produkcji rowerów marki „Łucznik” na skalę przemysłową. Dostrzeżono w tym pojeździe spory potencjał, był to pojazd na tamte czasy dosyć szybki i łatwy w utrzymaniu, zaczęto więc go używać również w wojsku. W wyniku wojny nastąpił kryzys gospodarczy i aby częściowo ratować ekonomię, zaczęto produkować rowery, jak i również inne rzeczy również na rynek cywilny. Największy wyczyn kolarzy turystów WTC był  w roku 1931, w okresie międzywojennym, kiedy to wycieczka na rowerach przejechała przez Rumunię, Bułgarię do Turcji i z powrotem. Pierwsze po II wojnie światowej zawody kolarskie odbyły się 1947 roku w Parku Skaryszewskim im. Ignacego Paderewskiego. Pierwsza edycja Wyścigu Pokoju, którego organizatorami były dwa dzienniki, polski „Głos Ludu” i czechosłowackie „Rudé Právo” odbył się w 1948 roku. W 1949 roku powstała największa polska fabryka rowerów o nazwie „Romet” w Bydgoszczy. Przedsiębiorstwo skupiało kilkanaście zakładów produkcyjnych w Bydgoszczy, Poznaniu oraz Czechowicach-Dziedzicach. Niektórzy nawet podejrzewają, że to od nazwy tej fabryki wywodzi się nazwa rower, chociaż słowa te nie są zbyt podobne. W 1950 Warszawskie Towarzystwo Cyklistów zostało włączone do struktur klubu KS Kolejarz-Polonia jako jego sekcja kolarska.

Prawdopodobnie rosnące zainteresowanie rowerem wywodziło się z rozwijającego się i popularnego w tamtych czasach sportu kolarskiego. Powstały zakłady i fabryki produkujące masowo rowery, tworzono nowe formy jego budowania i zmniejszały się koszty nabycia. Przyczyniło się to wszystko znacząco do spopularyzowania tego środka lokomocji.


Turystyka rowerowa w Polsce jako taka zaczęła się bardziej rozwijać w 1952 roku, kiedy to w Zarządzie głównym PTTK powołano Komisję Turystyki Kolarskiej (KTKol), było to konkretnie 23 kwietnia, a pierwszym przewodniczącym był Feliks Gołębiowski. W 1952 roku został zorganizowany również Centralny Rajd Kolarski na trasie Chełm-Lublin-Warszawa, a także została utworzona Kolarska Odznaka Turystyczna (KOT). Początkowo regulamin odznaki był inny, nie było stopni dużych, ale za to był stopień młodzieżowy.  Jak zatem widać był to dosyć kluczowy rok pod względem turystyki kolarskiej. W roku 1952 powołano także stu przodowników turystyki kolarskiej. Od roku 1954 zaczęto organizować kursy i szkolenia. Natomiast 10 lutego 1957 rok reaktywowano działalność Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów. Z inicjatywy towarzystwa w 1958 r. zorganizowano Mały Wyścig Pokoju, był to pierwszy, masowy wyścig kolarski dla młodzieży niestowarzyszonej, która rok później przekształciła się w organizację. W 1965 i 66 powstał pierwszy studencki klub rowerowy PTTK. Powstanie w Warszawie Akademickiego Klubu Turystyki Kolarskiej PTTK „Vagabudus” odbyło się 22 października 1969 roku. W drugiej połowie lat 60. i w pierwszej połowie lat 70. XX wieku, polscy kolarze stali się prawdziwą potęgą w peletonie Wyścigu Pokoju. Jednym z najbardziej znanych kolarzy był Ryszard Szurkowski, który czterokrotnie (w latach 1970, 1971, 1973 i 1975) wywalczył pierwsze miejsce. W 1990 roku powstała Firma KROSS w Przasnyszu, później powstało kilka kolejnych firm jak Arkus & Romet, czy Zasada-Rowery. Utworzenie weryfikatu KOT przy OM PTTK odbyło się w Warszawie w 2004 roku.

Z rowerem powiązane są też słowa Alberta Einstein’a „Życie jest jak jazda na rowerze, żeby utrzymać równowagę musisz się poruszać naprzód„, widać że nawet taka znana postać historyczna jeździła rowerem ;)

W zależności od czasów jak można zauważyć wykorzystywano inne słowa, na początku było Warszawskie Towarzystwo Cyklistów, gdyż właśnie na rowerzystów mówiono wtedy cykliści. Później słowo cyklista zastąpiono kolarzem i powstała np. Komisja Turystyki Kolarskiej. Obecnie słowo kolarz identyfikuje się bardziej ze sportowcem na rowerze, jednak nadal używane są pierwotne w tamtych czasach nazwy.


Troszkę informacji o odznakach kolarskich PTTK:
Jak już pisałem Kolarską odznakę turystyczną utworzono w 1952 roku, nie jestem jednak pewny ile początkowo miała ona stopni. Z czasem powstały też odznaki takie jak „Rajd kolarski dookoła Polski”, „Szlakiem zamków w Polsce”, „Szlakiem wielkiej wojny 1409-1411″ oraz „Kolarska odznaka Pielgrzymia” -nie znalazłem informacji kiedy która powstała. Podobno do roku 1961 Kolarska odznaka turystyczna była trzystopniowa. Stopnie duży srebrny i duży złoty były wprowadzone w roku 1962 (niektóre źródła podają, że w 1960 roku). Natomiast Stopień młodzieżowy został zlikwidowany w 1969. W roku 1971 była przeprowadzona zmiana regulaminu. Od roku 1980 zaczęła być przyznawana kolarska odznaka turystyczna za wytrwałość. A w roku 2008 dopiero powstał stopień duży brązowy. Zmian w regulaminie było sporo, z resztą w przypadku innych odznak było podobnie. Dawniej w regulaminach odznak był określony czas ich zdobywania, obecnie tylko niektóre i to zwykle tylko niższe stopnie mają ograniczenie czasowe np. punkty na Kolarską odznakę kolarską w stopniu małym brązowym należy zbierać przez 24 miesiące. Punktów trzeba zebrać raptem 100, więc to jedynie 10 wycieczek w ciągu dwóch lat, a w przypadku wycieczek wielodniowych nawet mniej, gdyż wtedy dostaje się 15 punktów za dzień.

Linki do ciekawych stron:
- Historia turystyki kolarskiej od WTC do KTKol ZG;
- Historia Warszawskiego towarzystwa cyklistów;
- Stalowe konie z Radomia. Historia biznesowego sukcesu;

Ten wpis został opublikowany w kategorii Informacje i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>